Chúng ta đến với ba môn phối hợp (triathlon) vì nhiều lý do. Có người tìm kiếm cảm giác mạnh. Người muốn vượt qua giới hạn bản thân. Hay để kết nối bạn bè. Nhưng phần lớn chúng ta tìm đến bơi, đạp, chạy để cải thiện sức khỏe.
Tuy nhiên, thể lực tốt không phải là kim bài miễn tử. Thực tế cho thấy, nhiều người ở đỉnh cao phong độ vẫn đột tử vì các vấn đề tim mạch. Điều này đặt ra câu hỏi: Liệu các xét nghiệm mỡ máu cơ bản có đủ để bảo vệ những VĐV sức bền?
Cú Ngã Bất Ngờ Của Những Người Khỏe Mạnh Nhất
Hầu hết các trường hợp đột tử ở VĐV trẻ đều bắt nguồn từ các bệnh lý di truyền chưa được chẩn đoán.
- Flo Hyman, HCB Olympic bóng chuyền năm 1984: đột tử ở tuổi 31 do Hội chứng Marfan (bệnh mô liên kết ảnh hưởng đến tim và mạch máu).
- Cầu thủ Christian Eriksen bị ngừng tim tại Euro 2020 do rối loạn nhịp tim di truyền. Anh được cấp cứu kịp thời và đã trở lại thi đấu sau nhiều tháng điều trị.
- Tim O’Donnell, VĐV chuyên nghiệp: lên cơn đau tim ngay trong giải đua do rối loạn lipid di truyền. Dẫn đến xơ vữa động mạch vành sớm. O’Donnell từng chia sẻ: “Thể lực không đồng nghĩa với sức khỏe. Tập IRONMAN không có nghĩa là chúng ta bất tử.”
Nguy Cơ Tăng Cao Và Yêu Cầu Tầm Soát Định Kỳ
Không chỉ VĐV trẻ bị ảnh hưởng. Khi tuổi tác tăng lên, nguy cơ mắc bệnh tim cũng tăng theo. Đặc biệt ở những người có đặc điểm chuyển hóa khiến mức cholesterol cao dù rất năng động.
Những người này thường không có triệu chứng cho đến khi động mạch vành bị tổn thương nghiêm trọng. Khi đó, biểu hiện duy nhất có thể là một cơn nhồi máu cơ tim. Do đó, Đại học Tim mạch Hoa Kỳ (ACC) và Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) khuyến cáo tầm soát định kỳ cho nam và nữ trên 40 tuổi. Bao gồm khám lâm sàng và xét nghiệm mỡ máu (LDL, HDL và Cholesterol). Các xét nghiệm bổ sung được khuyến cáo cho người có yếu tố nguy cơ (hút thuốc, tiền sử gia đình, tiểu đường). Hoặc kết quả tầm soát ban đầu bất thường.
Bài Học Từ Một Ca Cấp Cứu Tại Giải IRONMAN
Một nghiên cứu gần đây đặt ra nghi vấn: Liệu tầm soát sức khỏe tiêu chuẩn có đủ cho những người thường xuyên tập thể thao sức bền? Nghiên cứu dẫn chứng trường hợp một nam VĐV IRONMAN 55 tuổi. Trước đó không có triệu chứng gì, nhưng đã ngã quỵ vì ngừng tim trong phần đạp xe. May mắn thay, ông được cấp cứu kịp thời và sống sót.
Kết quả kiểm tra sau đó cho thấy, mức cholesterol của ông chỉ tăng nhẹ. Tuy nhiên, hình chụp động mạch vành lại cho thấy tổn thương rất nặng nề. Các bác sĩ tiến hành xét nghiệm chuyên sâu và phát hiện ông có nồng độ phân tử LDL nhỏ đậm đặc (sdLDL – small dense LDL) rất cao. Phân tử sdLDL được cho là đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành mảng bám động mạch vành (tích tụ và tắc nghẽn). Vấn đề là, chỉ số này không được đo lường trong các xét nghiệm sàng lọc thông thường.
Các tác giả nghiên cứu nhấn mạnh: “Trường hợp này nêu bật những thách thức trong việc đánh giá rủi ro tim mạch ở các VĐV sức bền. Thể lực tốt. Tỷ lệ lipid có lợi. Và sự vắng mặt của các yếu tố rủi ro chuyển hóa truyền thống thường dẫn đến kết luận nguy cơ xơ vữa động mạch thấp. Điều này làm tăng khả năng bỏ sót các bệnh lý mạch vành đang tiến triển cho đến khi biến cố cấp tính xảy ra.“
Phân Tử sdLDL: Tranh Cãi Về Xét Nghiệm Chuyên Sâu
Vậy giải pháp là gì? Các tác giả nghiên cứu đề xuất rằng, xét nghiệm lipid chuyên sâu (bao gồm đo lường sdLDL) nên được chỉ định cho một số VĐV sức bền trung niên. Tuy nhiên, họ không nêu rõ “một số” ở đây là những đối tượng nào.
Quan điểm này vấp phải sự phản đối từ một bộ phận y khoa. Lực lượng chuyên môn của ACC và AHA cho rằng: dù các dấu ấn này liên quan đến kết quả tim mạch, chúng có hiệu suất tương tự và không cải thiện việc phân loại lại rủi ro so với các thông số lipid truyền thống.
Sự đồng thuận chung hiện nay là: Xét nghiệm lipid chuyên sâu nên được dành riêng cho VĐV có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch do xơ vữa động mạch sớm. Hoặc bệnh nhân đã biết có mức triglyceride cao để xác định các rối loạn di truyền.
💡 Góc Nhìn Từ Các Giải Đấu Tại Việt Nam
Tại Việt Nam, các giải đấu sức bền như IRONMAN ở Đà Nẵng hay IRONMAN 70.3 Phú Quốc thường diễn ra trong điều kiện thời tiết nắng nóng, độ ẩm cao. Nhiệt độ có thể lên tới 33-38 độ C. Khiến cơ thể phải hoạt động hết công suất để tản nhiệt và duy trì tốc dộ, nhịp tim.
Cộng với cường độ thi đấu khốc liệt chính là liều thuốc thử mạnh cho hệ tim mạch. Nếu mạch vành của bạn có mảng bám tiềm ẩn (do di truyền hoặc mỡ máu). Nguy cơ nhồi máu cơ tim dưới nắng nóng là hoàn toàn có thể xảy ra. Đừng chủ quan rằng “tôi đã hoàn thành vài giải Marathon/IRONMAN” là tim tôi khỏe.
Chia Sẻ Từ Cốt Trần Đình Minh Anh
Y học vẫn còn tranh cãi về việc ai cần xét nghiệm chuyên sâu. Xin chia sẻ: Việc bạn là một VĐV sức bền vẫn giúp bạn có nguy cơ mắc các bệnh lý này thấp hơn rất nhiều so với việc ngồi yên một chỗ. Tui cũng như các bạn, vẫn tiềm ẩn tỉ lệ rủi ro nhất định.
Xét nghiệm mỡ máu cơ bản (Basic Lipid Profile) vẫn là một phương pháp hợp lý. Và được chấp nhận để đánh giá nguy cơ bệnh lý trong 10 năm tới của bạn. Tuy nhiên, nếu gia đình bạn có người bị đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim khi còn trẻ. Hãy chủ động yêu cầu bác sĩ thực hiện thêm các xét nghiệm nâng cao như sdLDL. Thể lực là để theo đuổi đam mê, nhưng sức khỏe mới là thứ giữ bạn ở lại đường đua lâu dài.
-Trích từ Tiến sĩ Jeffrey Sankoff, kiêm HLV IRONMAN-
