Dù cùng là đạp xe, nhưng môn xe đạp đường trường road cycling và phần thi đạp xe trong thể thao ba môn phối hợp triathlon lại mang những đặc thù rất khác biệt.
Bài viết này sẽ mổ xẻ những khác biệt cơ bản giữa hai bộ môn này, từ trang bị, sinh lý học cho đến kỹ năng thực chiến. So sánh trong cuộc thi triathlon như IRONMAN (sử dụng xe triathlon, cấm núp gió người khác) với cuộc thi đạp xe thông thường (như Cúp Truyền Hình, Tour De France…)
Sự Khác Biệt Giữa Xe Đạp Triathlon Và Xe Đạp Road
Đầu tiên và dễ thấy nhất: Thiết kế xe hoàn toàn khác nhau.
- Xe Đạp Road: Có tay lái cong (drop bar). Thiết kế khung xe với góc ống ngồi (seat tube angle) khoảng 72-74 độ. Trọng lượng xe nhẹ, đầu xe linh hoạt. Nó được tối ưu hóa cho việc leo dốc, đổ đèo, vào cua gắt và bứt tốc tức thời.
- Xe Đạp Triathlon (Tri bike): Nổi bật với tay lái khí động học (aerobar) có tấm đệm tỳ tay. Góc ống ngồi rất dốc, khoảng 75-80 độ. Thiết kế này đẩy người lái về phía trước và ép thân trên nằm rạp song song với mặt đường. Tri bike cực kỳ lợi hại khi xé gió trên những đoạn đường thẳng tắp và bằng phẳng. Tuy nhiên, nó nặng hơn, leo dốc kém và vào cua cũng khó khăn hơn rất nhiều.
- Một dòng xe phổ biến khác được sử dụng là Time Trial Bike (xe đua tính giờ). Được dùng trong hạng mục đua tính giờ của các cuộc thi đạp xe đường trường. Và hợp lệ khi sử dụng trong thi IRONMAN (lưu ý, IRONMAN nha, chứ các cuộc thi triathlon cự ly ngắn ở SEA Games hay Olympic chỉ được dùng xe Road)
Sự Thay Đổi Về Cơ Bắp Và Sinh Lý Học
Khi nằm rạp trên xe Triathlon, góc gập hông của bạn sẽ tăng lên rất nhiều. Điều này làm thay đổi chiều dài và cách kích hoạt của các nhóm cơ đùi trước và cơ mông. Ở tư thế aero khí động học, lực nhấn bàn đạp xuống thường sẽ mạnh hơn so với khi ngồi thẳng.
Tuy nhiên, tư thế ép sát này cũng đòi hỏi sự linh hoạt cực cao của cơ gân kheo hamstring và lưng dưới lower back. Việc dồn trọng lượng lên hai tấm đệm tỳ tay cũng rất dễ gây mỏi cổ vai gáy.
Về mặt sinh lý, tư thế aero đè ép lồng ngực khiến nhịp thở, nhịp tim và mức tiêu thụ oxy tăng cao hơn so với tư thế đạp road thoải mái. Đó là lý do vì sao khi đo công suất ngưỡng (FTP – Functional Threshold Power), lực đạp trên xe Tri thường sẽ bị giảm đi một chút so với khi đo trên xe Road. Bù lại, lợi thế ít cản gió ở tốc độ cao sẽ bù đắp hoàn hảo cho sự hao hụt lực này.
Khác Biệt Về Chiến Thuật Phân Phối Sức
Trong Triathlon: Đây là một cuộc đua đường trường tĩnh lặng. Bạn phải duy trì một công suất (power) cực kỳ đều đặn. Việc bứt tốc điên cuồng lên dốc sẽ làm tăng axit lactic và rút cạn kho năng lượng. Nếu bạn đạp quá hưng phấn, phần thi chạy bộ sau đó sẽ biến thành một cuộc đi bộ thảm họa.
Trong Đua Road: Đây là một chiến trường chiến thuật. Cuộc đua thường được định đoạt bởi những cú bứt tốc (sprint) chỉ kéo dài vài giây đến vài phút. VĐV đua road cần khả năng bùng nổ sức mạnh lên đến 7.5W/kg để tách tốp hoặc rút đích.
Kỹ Năng Điều Khiển Và Luật Núp Gió (Drafting)
Đa phần các giải Triathlon đường dài (như IRONMAN) đều cấm núp gió. Bạn phải giữ khoảng cách 12m với xe phía trước. Trong khi đó, các giải đua Road cho phép các tay đua chạy san sát nhau, chỉ cách vài centimet. Việc chạy trong nhóm peloto) có thể giúp dân đua Road tiết kiệm đến 40% thể lực.
Chính vì vậy, kỹ năng chạy nhóm, bo cua tốc độ cao và phán đoán tình huống của dân đua Road thường vượt trội hoàn toàn so với dân chơi Triathlon.
Đạp Xe Trong Triathlon Là Một “Chiếc Bánh Sandwich”
Đây là điểm khác biệt nữa: Phần thi đạp xe của Triathlon bị kẹp giữa phần Bơi và Chạy bộ.
Nếu bạn vừa phải vật lộn mệt mỏi dưới nước, công suất đạp xe có thể bị giảm ngay 4-5%. Ngược lại, nếu bạn đốt nhiều sức trên yên xe, bạn sẽ phải trả giá đắt trên đường chạy. Bạn không bao giờ được phép dùng triết lý bung hết sức lực cho phần thi xe đạp trong Triathlon.
Hơn nữa, chiến thuật dinh dưỡng cũng khác biệt. Dân chơi Triathlon phải nạp dư năng lượng và nước trên xe đạp để dự trữ cho phần chạy marathon đầy khốc liệt phía sau.
💡 Chia Sẻ Từ Coach Trần Đình Minh Anh
“Bản thân tôi đã từng dùng cả hai loại xe Road và Tri bike khi thi đấu các giải IRONMAN.”
“Mọi người thường nghĩ thi IRONMAN thì bắt buộc phải mua xe Tri. Điều này không đúng. Tùy thuộc vào khả năng tài chính và mục tiêu cá nhân (thi cho biết, đam mê đạp phượt sau race…), bạn hoàn toàn có thể chinh phục IRONMAN bằng một chiếc xe Road có gắn thêm tay nghỉ clip-on aerobar. Đặc biệt, nếu địa hình giải đua có quá nhiều đèo dốc và những khúc cua gắt gỏng (như các giải tại vùng núi), việc chọn xe Road thực sự sẽ giúp bạn đổ đèo tự tin, an toàn và leo dốc thoải mái hơn rất nhiều.”
Dù bạn chọn chiếc xe nào, hãy nhớ rằng kỹ năng, thể lực và chiến thuật phân phối sức mới là thứ quyết định tấm huy chương của bạn. Hãy tận hưởng cuộc đua theo cách của riêng mình!
Bảng Điều Chỉnh Công Suất (FTP) Từ Xe Road Sang Xe Triathlon
(Bảng này giúp VĐV ước tính mức độ hao hụt lực khi chuyển từ tư thế đạp Road sang tư thế khí động học trên xe Triathlon)
Áp dụng với các VĐV có thiết bị đo lực: bàn đạp, giò đo lực…
| Cấp Độ VĐV | Mức Giảm FTP Sang Xe Triathlon | Mục Tiêu Công Suất IRONMAN 70.3 | Mục Tiêu Công Suất FULL IRONMAN |
| Người Mới Tập | Giảm 3% – 5% | 65% – 80% FTP | 60% – 70% FTP |
| Bán Chuyên | Giảm 2% – 3% | 70% – 85% FTP | 65% – 75% FTP |
| Chuyên Nghiệp | Giảm 1% – 2% | 80% – 90% FTP | 70% – 80% FTP |
-Trích từ bài viết của HLV Jennie Hansen trên TriMag-
