Biến đổi khí hậu đang khiến các giải đua trở nên khắc nghiệt hơn bao giờ hết. Làm mát cơ thể trong một cuộc đua nóng bức có thể mang lại cho bạn lợi thế cạnh tranh khổng lồ.
Việc phải phơi mình đạp xe và chạy bộ vào thời điểm nóng nhất trong ngày là chuyện bình thường ở cự ly IRONMAN. Để tập luyện hiệu quả và tránh nguy cơ sốc nhiệt, chúng ta cần hiểu rõ cơ thể mình.
Dưới đây là lời giải thích từ bác sĩ cấp cứu Jeffrey Sankoff về cơ chế quá nhiệt. Cùng những bí kíp thực chiến để bạn làm chủ đường đua.
Tại Sao Cơ Thể Bạn Lại Bị “Quá Nhiệt” Khi Thi Đấu?
Hãy tưởng tượng cơ thể bạn giống như một chiếc ô tô. Động cơ đốt xăng để chạy và sinh ra lượng nhiệt khổng lồ. Tương tự, cơ bắp cũng đốt nhiên liệu (chủ yếu từ carbs) để co thắt và di chuyển. Quá trình này cũng sinh ra lượng nhiệt lớn.
Ô tô dùng máy bơm để đẩy nước làm mát qua động cơ, mang nhiệt ra két nước tản nhiệt ở đầu xe để gió thổi qua làm mát.
Trong cơ thể người:
- Máy bơm chính là trái tim.
- Nước làm mát là máu.
- Hệ thống ống dẫn là mạch máu.
- Két tản nhiệt chính là làn da của bạn.
Ngay cả trong điều kiện tốt nhất, hệ thống làm mát này vẫn có thể bị quá tải. Nếu bạn bung sức quá mức, lượng nhiệt sinh ra sẽ vượt quá khả năng tản nhiệt. Thêm vào đó, nhiệt độ môi trường và độ ẩm không khí cao sẽ làm giảm hiệu suất của két tản nhiệt. Cơ thể không thể thoát mồ hôi, dẫn đến tình trạng sốc nhiệt cực kỳ nguy hiểm.
Các Giải Pháp Công Nghệ Làm Mát Đột Phá
Các phương pháp làm mát hiện đại đều tập trung vào việc khuếch đại cơ chế tản nhiệt tự nhiên của cơ thể. Quá trình bay hơi mồ hôi trên da là cách xả nhiệt hiệu quả nhất.
1. Băng Đô Tản Nhiệt Omius
Tại giải IRONMAN Vô địch Thế giới, nhiều VĐV chuyên nghiệp đã sử dụng băng đô Omius.
Kỹ sư Gustavo Cadena, người phát minh ra nó, giải thích: “Omius được làm từ than chì (graphite) dẫn nhiệt tốt. Nó khuếch đại diện tích bề mặt da lên gấp 5 lần và hấp thụ nước để tăng cường quá trình bay hơi từ trán.”
Dù chưa có bằng chứng chắc chắn nó làm giảm nhiệt độ lõi, băng đô Omius tạo ra cảm giác mát mẻ cục bộ ở vùng đầu. Điều này đánh lừa não bộ, giúp giảm cảm giác mệt mỏi và cải thiện thành tích. Vùng trán là nơi có mạng lưới mạch máu dày đặc, nên làm mát ở đây cực kỳ hiệu quả.
2. Găng Tay Đá (Ice Gloves)
Lòng bàn tay cũng là một khu vực tập trung nhiều mạch máu lớn (cung gan tay). Việc chườm lạnh hoặc nắm đá viên trong tay khi chạy đã được chứng minh là giúp giảm nhiệt độ lõi và duy trì sức bền trong môi trường nóng.
3. Sinh Tố/Nước Đá Bào Và Áo Tản Nhiệt
VĐV chuyên nghiệp Matthew Sharpe chia sẻ bí quyết từ Olympic Tokyo: “Trước và trong lúc đua, chúng tôi uống nước đá bào liên tục. Đá xay nhuyễn tạo ra diện tích bề mặt lớn để làm mát cơ thể từ bên trong (qua thực quản).”
Việc mặc áo chườm đá (ice vest) trước khi xuất phát cũng giúp bạn hạ nhiệt độ lõi. Đừng để cơ thể bị nóng ngay từ vạch xuất phát.
Chiến Thuật Khác: Thích Nghi Nhiệt Bằng Xông Hơi
Không phải ai cũng có tiền mua băng đô Omius hay áo chườm đá. Vậy giải pháp bình dân là gì?
Câu trả lời là tập Thích nghi nhiệt. Nếu bạn không thể đến địa điểm thi đấu sớm vài tuần, hãy đi đường tắt. Dành 30 phút vài lần mỗi tuần trong phòng xông hơi khô khoảng 2-3 tuần trước giải. Điều này giúp cơ thể sinh ra các phản ứng sinh lý, tăng khả năng chịu đựng cái nóng vào ngày đua.
Đừng quên tăng cường uống nước và bổ sung điện giải. Môi trường nóng khiến bạn đổ mồ hôi đầm đìa, việc bù nước phải được thực hiện quyết liệt.
💡 Chia Sẻ Của Coach Trần Đình Minh Anh
Những lời khuyên của bác sĩ Sankoff hoàn toàn trùng khớp với trải nghiệm thực tế tại Việt Nam. Chúng ta có những chảo lửa thực sự như IRONMAN 70.3 Đà Nẵng (nhiệt độ trên 35 độ C) hay IRONMAN 70.3 Phú Quốc (trên 32 độ C, đi kèm gió ngang và độ ẩm cao). Ngay cả giải khác như FesTRIval Bình Thuận vào tháng 3 cũng là sự kết hợp chết chóc giữa nắng gắt và dốc gắt.
Vậy làm sao để duy trì tốc độ tốt trong điều kiện rất nóng ẩm tại Việt Nam? Hãy biến trạm tiếp nước thành trạm cứu hỏa của bạn:
- Trên xe đạp: Hãy chộp lấy chai nước lạnh và dội thẳng lên đầu, lên vai và lưng. Gió sinh ra khi đạp xe sẽ thổi bay lớp nước này, kéo theo lượng nhiệt khổng lồ.
- Khi chạy bộ: Hãy mang theo mũ và đổ nước đá thẳng lên đầu.
- Tuyệt chiêu nắm đá: Giống như bác sĩ nói về cung gan tay, hãy bốc 2 nắm đá viên cầm chặt trong tay khi chạy.
- Làm mát điểm mù: Thả đá viên vào trong áo (vùng ngực) và đặc biệt là nhét vào quần (vùng bẹn). Vùng bẹn là nơi tập trung rất nhiều động mạch lớn. Làm mát bẹn sẽ giúp hạ nhiệt độ lõi cực kỳ nhanh chóng.
- Nhiều mẫu trisuit mới có thiết kế các ngăn ở bụng và gáy để chứa đá lạnh.
- Nhai đá: Nhai và nuốt đá vụn để làm mát bên trong (hoặc uống nước lạnh).
Bạn có thể mất thêm 15-20 giây đi bộ ở mỗi trạm nước để làm những việc này. Nhưng tin tui đi, 20 giây đó sẽ cứu bạn khỏi việc phải đi bộ lết 10km cuối cùng. Hãy nhìn Chelsea Sodaro, nhà vô địch IRONMAN Kona 2022. Cô ấy đã chủ động đi bộ thong thả qua mọi trạm tiếp nước để làm mát, và cuối cùng cô ấy đã giành chiến thắng!
Cuối cùng, hãy lắng nghe cơ thể. Nếu bạn ngừng đổ mồ hôi, cảm thấy ớn lạnh, chóng mặt hoặc nổi da gà giữa trời nắng, đó là dấu hiệu của sốc nhiệt nặng. Dừng lại ngay lập tức và tìm y tế. Bỏ cuộc một giải đấu luôn tốt hơn là đánh cược mạng sống của chính mình!
-Nguồn trích từ Dr. Jeffrey Sankoff trên TriMag-
