Trung bình 10 đến 14 giờ vận động liên tục trong một giải IRONMAN có thể tạo ra những thay đổi sinh lý tương đương với 20 năm ít vận động. Tuy nhiên, sự lão hóa cục bộ này hoàn toàn có thể đảo ngược.
Bất kỳ ai từng hoàn thành cự ly IRONMAN 140.6 đều sẽ trải qua cảm giác cơ thể già đi chớp nhoáng. Cơ bắp căng cứng. Năng lượng sụt giảm. Từ góc độ sinh lý học, sự tàn phá ở cấp độ tế bào trong ngày thi đấu có cơ chế rất giống với quá trình lão hóa tự nhiên. Bài viết này sẽ đi sâu vào các bằng chứng khoa học để giải thích những gì cơ thể bạn thực sự phải trải qua.
Phản Ứng Tâm Sinh Lý Trước Giờ Xuất Phát
Cơ thể bắt đầu phản ứng ngay cả trước khi tiếng còi xuất phát vang lên. Sự mong đợi cuộc đua làm tăng lưu lượng máu đến cơ bắp và giải phóng các hormone như adrenaline. Tuy nhiên, mức độ căng thẳng đóng vai trò quyết định đến thành tích.
Nghiên cứu năm 2016 trên Tạp chí Khoa học và Y học Thể thao của Jorge Sanhueza tại Đại học Mayor (Chile) đã chứng minh điều này. Nhóm nghiên cứu phát hiện ra rằng những vận động viên mang gene lo âu thường có thành tích kém hơn trong sự kiện IRONMAN 70.3 so với những người không mang gene này. Việc duy trì trạng thái hưng phấn vừa phải là chìa khóa để bắt đầu cuộc đua hiệu quả.
Thử Thách Kiểm Soát Thân Nhiệt
Trong quá trình đạp xe và chạy bộ, gần 75% năng lượng cơ bắp giải phóng bị biến thành nhiệt thừa. Tại Giải vô địch thế giới IRONMAN năm 2014, một nhóm nghiên cứu do Guillermo Olcina thuộc Đại học Extremadura dẫn đầu đã thực hiện một thí nghiệm đặc biệt. Họ cho 15 vận động viên nuốt một viên nang đo xa (telemetric pill) để theo dõi thân nhiệt cốt lõi.
Kết quả cho thấy phần lớn các vận động viên rơi vào trạng thái tăng thân nhiệt (hyperthermic) trong phần chạy marathon. Thân nhiệt trung bình của họ chạm mức 38.55 độ C. Cơ thể con người có cơ chế tự bảo vệ bằng cách làm chậm nhịp độ vận động khi cảm thấy quá nóng. Nếu vận động viên cố tình vượt qua cơ chế này và để thân nhiệt chạm mốc 40 độ C, hệ thần kinh trung ương sẽ ngừng hoạt động và dẫn đến ngất xỉu.
Giới Hạn Chuyển Hóa Năng Lượng
Vào năm 2019, các nhà khoa học tại Đại học Duke đã công bố một khám phá quan trọng về giới hạn sức bền của con người. Thông qua việc nghiên cứu các vận động viên chạy xuyên lục địa, họ kết luận rằng con người không thể duy trì mức đốt cháy calo hàng ngày vượt quá 2.5 lần tỷ lệ trao đổi chất cơ bản. Nguyên nhân là do hệ tiêu hóa không thể hấp thụ lượng thức ăn tương đương để bù đắp.
Một vận động viên IRONMAN trung bình đốt cháy hơn 6.000 calo. Khi lượng carbohydrate dự trữ cạn kiệt, cơ thể sẽ phân giải chất béo. Đến nửa sau của marathon, cơ bắp buộc phải tự phân giải protein của chính nó để lấy năng lượng (catabolism). Tại đoạn nướt rút trước vạch đích, có đến 15% năng lượng của bạn được cung cấp từ việc đốt cháy protein cơ bắp.
Sự Suy Giảm Thể Tích Máu
Việc đổ mồ hôi giúp làm mát da nhưng lại gây ra tình trạng mất nước và làm giảm thể tích máu. Một nghiên cứu năm 2007 do Đại học Cape Town thực hiện đã chỉ ra một sự thật thú vị. Mặc dù các vận động viên IRONMAN mất gần 5% trọng lượng cơ thể, thể tích máu của họ thực tế lại tăng lên. Cơ thể có khả năng kéo chất lỏng từ các bộ phận khác vào máu để duy trì hoạt động.
Tuy nhiên, việc uống quá nhiều nước cũng mang lại rủi ro nghiêm trọng. Trong một bài xã luận năm 2017 trên tạp chí Orthopedics Today, bác sĩ Dean Matsuda ghi nhận rằng hạ Natri máu (do uống quá thừa nước) là lý do hàng đầu khiến VĐV phải vào lều y tế.
Tổn Thương Cơ Bắp Ở Cấp Độ Tế Bào
Quá trình co cơ ly tâm (eccentric contractions) khi chạy bộ gây ra những vết rách siêu nhỏ trên cơ bắp. Đồng thời, sự gia tăng tiêu thụ oxy làm sản sinh lượng lớn các gốc tự do, gây căng thẳng oxy hóa (oxidative stress) và phá hủy màng tế bào.
Nghiên cứu năm 2008 của các nhà khoa học tại Đại học Vienna cho thấy mức độ tổn thương này kéo dài rất lâu. Các dấu ấn sinh học của sự tổn thương mô và viêm nhiễm vẫn ở mức cao vào ngày thứ 5 sau khi hoàn thành IRONMAN. Phải mất gần 3 tuần, các chỉ số này mới trở lại bình thường.
Áp Lực Lên Hệ Tiêu Hóa
Việc nạp năng lượng trong khi vận động cường độ cao là một thách thức trái với sinh lý tự nhiên. Lưu lượng máu bị hút khỏi dạ dày để ưu tiên cho cơ bắp khiến việc tiêu hóa bị đình trệ.
Một nghiên cứu năm 2011 do Helen Wright tại Đại học Cape Town dẫn đầu báo cáo rằng 59% người tham gia IRONMAN gặp ít nhất một triệu chứng rối loạn tiêu hóa. Sự lo âu và việc thiếu thực hành dinh dưỡng trong lúc tập luyện là những nguyên nhân chính gây ra tình trạng này.
Sự Mệt Mỏi Của Hệ Thần Kinh Trung Ương
Cảm giác cơ bắp cạn kiệt ở cuối cuộc đua phần lớn xuất phát từ hệ thần kinh. Não bộ phải xử lý quá nhiều nhiệm vụ: điều khiển cơ bắp, tính toán tốc độ, và chịu đựng cơn đau.
Một nghiên cứu năm 2014 của các nhà nghiên cứu Pháp và Canada đã đo lường lực co cơ tự nguyện của các vận động viên chạy Ultramarathon. Kết quả cho thấy lực co cơ tự nguyện yếu hơn 26% so với lực co cơ do kích thích từ tính xuyên sọ. Điều này chứng minh rằng cơ bắp vẫn còn khả năng hoạt động, nhưng não bộ đã quá mệt mỏi để truyền lệnh xuống đôi chân.
Quá Trình Hồi Phục Khó Khăn
Hệ thống miễn dịch bị suy giảm nghiêm trọng trong ba ngày sau cuộc đua. Điều này làm tăng nguy cơ nhiễm trùng do virus và vi khuẩn. Đáng tiếc là không có phương pháp điều trị tắt nào giúp đẩy nhanh quá trình này.
Nghiên cứu năm 2018 do Jenna Bartley tại Đại học Wisconsin dẫn đầu đã thử nghiệm việc ngâm nước lạnh cho các vận động viên sau giải Vô địch Thế giới IRONMAN. Kết quả cho thấy phương pháp này không hề làm giảm sự viêm nhiễm. Giải pháp phục hồi hiệu quả và thực tế nhất vẫn là nghỉ ngơi hoàn toàn.
💡 Chia Sẻ Từ Cốt Trần Đình Minh Anh
Thi đấu IRONMAN là một hành trình ép cơ thể vượt qua các giới hạn sinh lý khắc nghiệt nhất. Hiểu được khoa học đằng sau sự mệt mỏi sẽ giúp bạn có chiến lược kiểm soát cơ thể tốt hơn.
Nếu đây là lần thứ hai hoặc nhiều hơn, bạn chinh phục cự ly IRONMAN, hãy trân trọng sự trưởng thành của bản thân. Hãy tận hưởng từng kỷ lục cá nhân nhỏ và lớn. Bạn bơi tự tin hơn. Bạn kiểm soát nhịp tim trên xe đạp tốt hơn. Bất kỳ kỹ năng nào chưa hoàn thiện, bạn hoàn toàn có thể tiếp tục rèn giũa ở các giải đấu sau.
Nếu đây là lần đầu tiên bạn thử sức với IRONMAN, xin chúc mừng. Một lần là IRONMAN, cả đời là IRONMAN. Việc bạn phải đi bộ trong phần lớn thời gian chạy hay hoàn thành cuộc đua sát giờ quy định đều không làm giảm giá trị của tấm huy chương. Kệ. Vẫn sĩ cả đời và gáy ò ó o trên mạng xã hội!
Việc vượt qua nỗi đau thể xác trong 10 đến 17 giờ liên tục chứng minh sức mạnh ý chí phi thường của bạn. Trải nghiệm này chính là nền tảng vững chắc để bạn tiếp tục cải thiện và trở nên mạnh mẽ hơn trong tương lai!
-Nguồn bài viết: HLV Matt Fitzgerald-
