Từ một lời thách đố đầy men say giữa 15 người đàn ông đến một siêu sự kiện truyền hình toàn cầu. Lịch sử giải IRONMAN Kona (ở Hawaii, Mỹ) là một chặng đường dài đầy bất ngờ.
Nhân dịp Giải VĐTG IRONMAN trở lại định dạng thi đấu một ngày tại Kona, hai chuyên gia Bob Babbitt và Brad Culp sẽ đưa chúng ta ngược dòng thời gian. Họ sẽ kể lại những sự kiện then chốt đã nhào nặn nên “Thánh địa Kona” của ngày hôm nay.
“Nếu Bạn Còn Có Thể Đi Bộ Vào Thứ Tư”
Mọi thứ bắt đầu một cách cực kỳ đơn giản. John Collins, người đồng sáng lập IRONMAN, kể lại trong một cuộc phỏng vấn năm 1983:
“Năm 1977, sau một cuộc đua tiếp sức, chúng tôi tổ chức tiệc tại một quán bia. Sau rất nhiều cốc bia, chúng tôi bắt đầu tranh cãi muôn thuở: Dân bơi lội chạy bộ giỏi hơn, hay dân chạy bộ bơi lội giỏi hơn?
Tôi mới bảo: ‘Ở đây chúng ta có 3 giải sức bền lớn: Bơi Waikiki Rough Water, Đạp xe vòng quanh Oahu, và Honolulu Marathon. Nếu gom cả 3 lại với nhau, ai thắng cuộc sẽ là một IRONMAN (Người Sắt).’ Tôi leo lên sân khấu và tuyên bố sẽ tổ chức cuộc thi này. Tôi đã nói rồi đấy, lúc đó tôi uống rất nhiều bia.”
Ngày 18/02/1978, giải IRONMAN đầu tiên chính thức bắt đầu với 15 người đàn ông tại bãi biển San Souci. Phí tham dự chỉ vỏn vẹn 3 USD. Không có đường cấm, mỗi VĐV phải tự túc đội hậu cần. Gordon Haller (tài xế taxi, chạy marathon 2:27) đã giành chức vô địch nhờ một đội hậu cần quá chuyên nghiệp.
Collins, người vừa tổ chức vừa trực tiếp thi đấu giải năm đó, đã để lại một câu nói bất hủ: “Tôi luôn nghĩ thành công của giải IRONMAN là việc bạn vẫn còn có thể đi bộ được vào ngày thứ Tư (sau ngày đua).”
Dù khởi nguồn từ những lời lẽ khiêu khích của dân bơi lội, suốt 40 năm qua, bộ môn bơi luôn là phần thi bị lép vế nhất trong cự ly IRONMAN khắc nghiệt này.
Từ Tạp Chí Đến Màn Ảnh Nhỏ: Sự Ra Đời Của Danh Xưng “IRONMAN”
Năm 1979, tạp chí Sports Illustrated đến Oahu đưa tin về giải đấu. Sự xuất hiện của Lyn Lemaire, người phụ nữ đầu tiên tham gia và giành vị trí thứ 5 chung cuộc, đã tạo tiếng vang lớn. Năm 1980, số lượng người tham gia tăng vọt lên 108. Đài truyền hình ABC cũng bắt đầu đưa tin.
Nhưng bước ngoặt thực sự (và cũng là viên gạch đầu tiên của thể loại truyền hình thực tế) đến vào năm 1982. Hàng triệu người Mỹ đã chứng kiến cô sinh viên 22 tuổi Julie Moss gục ngã khi chỉ còn cách vạch đích chưa đầy 1 km.
Julie đã trườn bò trên mặt đường, kiệt sức hoàn toàn nhưng nụ cười vẫn nở trên môi khi chạm tay qua vạch đích. Hình ảnh một cô gái bình thường, đội chiếc mũ lưỡi trai quá khổ, nỗ lực tột cùng đã chạm đến trái tim khán giả. Cảnh quay đó biến IRONMAN thành một biểu tượng ngầu nhất của thể thao sức bền.
Từ một giải đấu vô danh, IRONMAN bùng nổ toàn cầu. Ngày nay, giải đấu đã có mặt tại 60 quốc gia và tạo ra những siêu sao như Jan Frodeno (Đức) hay Daniela Ryf (Thụy Sĩ), những người kiếm hàng trăm ngàn đô la mỗi năm.
“Bất Cứ Điều Gì Cũng Có Thể” (Anything Is Possible)
Hai cha con Dick và Rick Hoyt chưa từng vô địch IRONMAN, nhưng họ đã giành trọn trái tim của thế giới. Rick bị bại não liệt tứ chi từ lúc lọt lòng. Khi Dick đẩy xe cho con trai trong một giải chạy từ thiện, Rick đã nói: “Bố ơi, khi chạy con không còn thấy mình bị khuyết tật nữa.”
Năm 1989 tại Kona, Dick đã kéo Rick trên thuyền cao su lúc bơi, chở con trên xe đạp chuyên dụng và đẩy xe đẩy suốt 42km chạy bộ. Hình ảnh người cha kéo hơn 150kg ngược gió trên đảo Big Island đã định nghĩa lại khẩu hiệu: “Bất cứ điều gì cũng có thể”.
Câu chuyện của gia đình Hoyt đã truyền cảm hứng cho vô số người. Gần 30 năm sau, anh em nhà Pease tiếp tục làm nên lịch sử khi Kyle trở thành người liệt tứ chi thứ hai hoàn thành IRONMAN World Championship.
Kỷ Nguyên Thống Trị Của Người Đức
Từ năm 1978 đến 1993, nam VĐV Mỹ chiếm ưu thế tuyệt đối. Nhưng từ năm 1994, bản đồ thể thao thế giới bắt đầu thay đổi.
Thomas Hellriegel (Đức) mang biệt danh Hell on Wheels (Cỗ máy địa ngục trên bánh xe) đã châm ngòi cho cuộc lật đổ. Sau hai lần về nhì đầy cay đắng vào năm 1995 và 1996, Thomas đã phục thù thành công vào năm 1997. Anh trở thành người Đức đầu tiên vô địch IRONMAN World Championship. Đặc biệt hơn, năm đó cả 3 vị trí trên bục vinh quang đều thuộc về người Đức.
Kể từ đó, nước Đức sản sinh ra một thế hệ quái kiệt thống trị đường đua Kona như Normann Stadler, Sebastian Kienle, Jan Frodeno và Patrick Lange.
Sự Tiến Hóa Tột Bậc Của Nữ Giới (Ironwomen)
Năm 2004, Chrissie Wellington (Anh) chuyển sang tập triathlon. HLV Brett Sutton khuyên cô tham gia IRONMAN Hàn Quốc. Không lâu sau, cô xuất hiện tại vịnh Kailua (Kona) như một lính mới tò mò.
Dù không đội nón, không đeo kính râm, Chrissie vẫn giành chức vô địch với nụ cười rạng rỡ. Trong 5 năm thi đấu cự ly IRONMAN, cô bất bại. Năm 2009, cô phá kỷ lục 17 năm của Paula Newby-Fraser với thời gian 8:54:02.
Sự xuất hiện của Chrissie đã viết lại giới hạn của nữ giới. Hiện nay, kỷ lục nữ tại Kona đang thuộc về Lucy Charles-Barclay (2023) với thời gian 8:24:31. Chrissie chứng minh rằng: Tái định nghĩa giới hạn con người chính là vẻ đẹp tột cùng của thể thao đỉnh cao.
Suối Nguồn Tươi Trẻ Trên Đảo Hawaii
Về mặt y khoa, hiếm ai phá được kỷ lục cá nhân sau tuổi 50. Nhưng với Triathlon, bạn hoàn toàn có thể nhanh hơn khi già đi.
Nữ tu Madonna Buder (The Flying Nun) bắt đầu chơi triathlon ở tuổi 52. Năm 2006, bà trở thành người phụ nữ lớn tuổi nhất hoàn thành Kona ở tuổi 76. Bill Bell, người qua đời ở tuổi 97, cũng bắt đầu chạy bộ và thi đấu từ độ tuổi 50. Ông từng nói: “Cơ thể người giống như cái máy cắt cỏ. Bỏ xó không dùng thì nó sẽ rỉ sét.”
Những câu chuyện này chứng minh rằng IRONMAN không chỉ dành cho thanh niên sung sức. Đó là sân chơi cho những người chọn không bao giờ từ bỏ việc vận động.
Tương Lai Nào Cho IRONMAN?
Ở tuổi 48, IRONMAN vẫn là một môn thể thao rất non trẻ. Những kỷ lục, tốc độ và thành tích hôm nay dường như là điều không tưởng với những người tiên phong năm 1978.
Thế giới đang thay đổi nhanh chóng. Những nhà vô địch IRONMAN hiện tại chạy nhanh hơn thế hệ đầu tiên tới 4 giờ đồng hồ. Con người có thể sẽ không rút ngắn thêm được 4 giờ nữa. Nhưng sự bùng nổ của IRONMAN tại các quốc gia mới đang hứa hẹn mang đến những kỳ tích phi thường hơn nữa trong tương lai. Thể thao sức bền vẫn còn một chặng đường dài phía trước.
-Nguồn tổng hợp từ bài viết của Brad Culp và Bob Babbitt-
