Năm 1992, một bài báo trên tạp chí Nature đưa ra dự đoán táo bạo. Họ cho rằng khoảng cách thành tích chạy bộ giữa nam và nữ sẽ dần biến mất vào năm 1998. Điều đó đã không xảy ra trong thực tế.
Nam giới vẫn vượt trội về sức mạnh, tốc độ và sức bền ở các cự ly thể thao phổ biến. Tuy nhiên, phụ nữ lại thể hiện ưu thế cực kỳ đặc biệt ở những cự ly siêu dài.
Gần đây, nữ VĐV Rachel Entrekin đã đánh bại các đối thủ nam tại giải chạy Cocodona cự ly 250 dặm (hơn 400km). Hiện tượng phái nữ lên ngôi vương tại các giải đấu khắc nghiệt ngày càng xuất hiện nhiều hơn.
Tại Sao Phụ Nữ Lại Có Ưu Thế Ở Cự Ly Siêu Dài?
Có rất nhiều giả thuyết khoa học giải thích cho hiện tượng này.
Về mặt sinh lý, phụ nữ thường đốt nhiều mỡ và ít carbohydrate hơn so với nam giới. Quá trình chuyển hóa này giúp họ ít bị cạn kiệt năng lượng sớm trên đường chạy.
Phụ nữ cũng sở hữu tỷ lệ sợi cơ co giật chậm cao hơn. Đây là loại sợi cơ có khả năng chống lại sự mệt mỏi vô cùng tuyệt vời.
Về mặt tâm lý, cự ly càng dài thì sức mạnh thể chất thuần túy càng ít quan trọng. Thay vào đó, sự bền bỉ về tinh thần và ý chí mới là yếu tố quyết định. Đây có thể là điểm tựa lớn nhất giúp phái đẹp san lấp khoảng cách với nam giới.
Khái Niệm Mới: Sức Kháng Mệt Mỏi (Fatigue Resistance)
Một bài báo mới trên Tạp chí Y học & Khoa học Thể thao Scandinavia đã đưa ra hướng tiếp cận mới. Họ cho rằng phụ nữ sở hữu “sức kháng mệt mỏi” tốt hơn hẳn nam giới.
Sức kháng mệt mỏi là một chủ đề nghiên cứu rất nóng trong 5 năm trở lại đây. Các phương pháp đo lường truyền thống thường kiểm tra VO2 max, tính hiệu quả khi chạy và ngưỡng lactate.
Tuy nhiên, các bài test này được thực hiện khi VĐV đang hoàn toàn sung sức. Nếu kiểm tra lại sau 1-2 giờ chạy liên tục, các chỉ số này chắc chắn sẽ sụt giảm nghiêm trọng.
Khả năng duy trì các chỉ số này ở mức cao khi cơ thể đã mỏi mệt chính là cốt lõi của “sức kháng mệt mỏi”. Khái niệm này bao gồm sự phục hồi sinh lý và độ bền bỉ của VĐV.
Phân Tích Dữ Liệu: Phụ Nữ Bền Bỉ Hơn Trong Thử Thách 3.5 Giờ
Đại học Innsbruck ở Áo đã thực hiện một nghiên cứu chi tiết trên 11 nam và 11 nữ VĐV chạy trail. Họ đều là những người rất giàu kinh nghiệm và được huấn luyện bài bản.
Các VĐV được ghép cặp sao cho có trình độ tương đương trong giới tính của mình. Bài kiểm tra khắc nghiệt này kéo dài tổng cộng 3 giờ 36 phút.
Nó bao gồm 3 hiệp chạy ở cường độ vừa phải (60 phút mỗi hiệp). Xen kẽ vào đó là 12 phút chạy nước rút leo dốc với độ dốc 12%. Các nhà khoa học đã liên tục ghi nhận lượng tiêu thụ oxy, nồng độ lactate và phân tích cơ sinh học.
Dưới đây là các dữ liệu phân tích chi tiết:
1. Đánh Giá Độ Bền Bỉ Qua Tốc Độ
Dữ liệu trong biểu đồ cho thấy sự khác biệt vô cùng rõ rệt giữa hai giới. Phụ nữ thể hiện độ bền vượt trội khi hầu như không bị giảm tốc độ ở các bài leo dốc.
Trong khi đó, tốc độ của nam giới lại suy giảm liên tục một cách đáng báo động. Ở bài test leo dốc cuối cùng, nam giới chạy chậm hơn 10% trong khi nữ giới chỉ giảm 1% tốc độ.
Bên cạnh đó, sức mạnh chân tối đa của nam giới cũng giảm tới 18%. Ngược lại, thông số này ở nữ giới hầu như không thay đổi.
2. Khả Năng Đốt Cháy Carbohydrate
Dựa vào biểu đồ, chúng ta thấy phụ nữ giữ được mức đốt carbohydrate rất ổn định xuyên suốt buổi chạy.
Nam giới bắt đầu bài tập với tỷ lệ đốt carbohydrate rất cao. Tuy nhiên, mức độ đốt năng lượng này lại suy giảm đều đặn theo thời gian. Việc phụ nữ ít phụ thuộc vào carbohydrate giúp cơ bắp của họ lâu bị cạn kiệt năng lượng hơn.
3. Đánh Giá Nỗ Lực Cảm Nhận (RPE)
Biểu đồ cho thấy nam giới cảm thấy bài kiểm tra khó khăn hơn phụ nữ ngay từ những phút đầu tiên. Khoảng cách về sự mệt mỏi được cảm nhận giữa hai giới ngày càng giãn rộng khi thời gian trôi qua.
Khó Khăn Trong Việc So Sánh
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu thừa nhận rất khó để tạo ra một bài kiểm tra công bằng tuyệt đối. Vì thời gian chạy được quy định bằng nhau, nam giới thực tế đã chạy quãng đường dài hơn.
Cụ thể, nhóm nam chạy tổng cộng 26,5 dặm (khoảng 42,6 km). Trong khi đó, nhóm nữ chạy được 22,1 dặm (khoảng 35,5 km).
Sự tích tụ lực tác động liên tục lên đôi chân có thể là nguyên nhân khiến nam giới mệt mỏi cơ bắp hơn. Nếu đặt ra luật chạy cùng một quãng đường, phụ nữ sẽ phải hoạt động trong thời gian lâu hơn. Hoàn toàn không có một giải pháp đo lường nào là hoàn hảo tuyệt đối.
Tinh Thần Lên Ngôi Ở Thể Thao Siêu Cự Ly
Những khác biệt về sinh lý học nêu trên thực sự rất thú vị. Nó củng cố mạnh mẽ giả thuyết rằng cơ thể phụ nữ được sinh ra để chinh phục các chặng đường dài.
Nhưng đó không phải là lý do duy nhất khiến các nữ VĐV làm nên lịch sử. Những tên tuổi như Rachel Entrekin, Courtney Dauwalter hay Jasmin Paris sở hữu vũ khí đáng sợ hơn thế. Hay ở Việt Nam có Hà Hậu chạy ultra trail tốt hơn nhiều bạn nam.
Nghiên cứu cho thấy rất khó để dự đoán nhà vô địch Ultrarunning chỉ bằng các bài test trong phòng thí nghiệm. Mỗi cuộc đua là một bài kiểm tra tàn khốc đối với cả thể xác lẫn tâm trí. Cự ly càng kéo dài, sức mạnh tinh thần càng lấn át các yếu tố thể chất.
Sự khó đoán và sức mạnh ý chí phi thường chính là nét hấp dẫn mãnh liệt nhất của thể thao sức bền và siêu bền.
-Trích từ bài viết của Alex Hutchinson trên TriMag-
