Tháng 4 vừa qua tại giải IRONMAN Texas, nữ VĐV 38 tuổi Mara Flávia Souza Araújo đã qua đời khi bơi. Sự ra đi này vô cùng bi thảm. Tuy nhiên, phản ứng của giới truyền thông lại quá mức gay gắt. Tờ New York Post giật tít gọi IRONMAN là “nguy hiểm và chết chóc”. Họ cho rằng những người tham gia đang đánh cược mạng sống một cách “điên rồ”.
Để biết điều này đúng hay sai, chúng ta cần nhìn vào dữ liệu tử vong khách quan.
Qua đó, chúng ta có thể đánh giá tốt hơn mức độ rủi ro mà môn thể thao của chúng ta phải đối mặt so với các hoạt động khác. Và xác định những biện pháp có thể thực hiện để giảm thiểu hơn nữa các rủi ro mà VĐV gặp phải dưới nước và trên đường bộ.
Hiểu Rõ Dữ Liệu Về Tỷ Lệ Tử Vong Trong Triathlon
Việc lười vận động mang lại hậu quả tồi tệ cho sức khỏe thể chất và tinh thần. Ngược lại, chơi thể thao giúp kéo dài tuổi thọ và cải thiện tim mạch. Thể thao sức bền mang lại lợi ích ròng rất đáng kể đối với sức khỏe.
Rủi ro đột tử khi thi đấu sức bền là rất nhỏ, dù không phải bằng 0. Tỷ lệ đột tử do tim mạch ở các giải đấu lớn về sức bền là từ 0,33 đến 0,4 trên 100.000 người mỗi năm.
Cụ thể theo từng bộ môn như sau:
- Chạy Marathon (42km): 0,39 – 1,01 ca trên 100.000 VĐV.
- Chạy Half Marathon (21km): 0,27 – 0,54 ca trên 100.000 VĐV.
- Triathlon (Ba môn phối hợp): 1,74 ca trên 100.000 VĐV.
Nhiều phóng viên cho rằng triathlon nguy hiểm gấp ba lần chạy half marathon. Tuy nhiên, họ lờ đi tỷ lệ rủi ro tuyệt đối về mặt thống kê. Tỷ lệ 1,74/100.000 tương đương với 0,00174%. Nghĩa là có tới 99.998,26 người hoàn thành cuộc đua an toàn trong số 100.000 người.
Tại Sao Phần Thi Bơi Lại Tiềm Ẩn Nhiều Rủi Ro Nhất?
Khoảng 70% số ca tử vong trong triathlon xảy ra ở phần thi bơi. Đáng chú ý, 38% trong số đó là những VĐV lần đầu thi đấu. Báo chí thường cho rằng VĐV đột tử vì chặng đường 226km (IRONMAN 140.6) là quá sức chịu đựng.
Thực tế, hầu hết các ca tử vong bắt nguồn từ dị tật tim mạch chưa được chẩn đoán. Y học chứng minh nguyên nhân hiếm khi là do kiệt sức hay không biết bơi.
Các nhà nghiên cứu chỉ ra những nguyên nhân chính sau:
- Hội chứng phù phổi do bơi lội (SIPE).
- Phản ứng sốc nhiệt do tiếp xúc nước lạnh.
- Rối loạn nhịp tim đột ngột do nước lạnh, nhịp tim cao và adrenaline kết hợp.
Tiến sĩ Richard Moon tại Đại học Duke đã nghiên cứu rất sâu về hội chứng SIPE. SIPE thường xảy ra ở nước lạnh nhưng bơi ở nước ấm cũng có nguy cơ.
Các yếu tố nguy cơ của SIPE bao gồm:
- Bơi trong vùng nước có nhiệt độ thấp.
- Uống quá nhiều nước trước khi bơi.
- Người bị huyết áp cao hoặc phì đại tâm thất trái.
- Tư thế bơi thẳng đứng khiến máu dồn nhiều về lồng ngực.
Các bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp cũng làm tăng nguy cơ mắc SIPE.
Khi gặp sự cố dưới nước, thời gian cấp cứu sẽ chậm hơn nhiều so với trên cạn. Điều này góp phần làm tăng tỷ lệ tử vong. Ở phần đạp xe, một số ít ca tử vong là do chấn thương khi va chạm. Kết quả khám nghiệm tử thi cho thấy 44% có dấu hiệu bất thường về tim mạch rõ ràng.
Các giải đấu lớn như IRONMAN đã có nâng cấp hệ thống an toàn dày đặc. Họ loại bỏ việc xuất phát đồng loạt để giảm lo âu cho VĐV. Nhân viên cứu hộ được tăng cường và quy định về đồ bơi giữ nhiệt wetsuit được siết chặt. (lưu ý: các giải ở Đông Nam Á nhiệt độ nước không đủ lạnh để mặc wetsuit). Các lều y tế được trang bị đầy đủ như một bệnh viện dã chiến thực thụ.
Tỷ Lệ Tử Vong Của Triathlon So Với Các Môn Thể Thao Khác
Triathlon có rủi ro đột tử cao hơn các môn sức bền khác do phần bơi. Nhưng gọi những người chơi môn này là “điên rồ” thì hoàn toàn sai sự thật.
Tại Mỹ, bóng rổ và bóng bầu dục có số ca tử vong mỗi năm cao hơn hẳn triathlon. Nguyên nhân là do yếu tố môi trường và các vấn đề tim mạch tiềm ẩn của người chơi. Dù vậy, không ai gọi người chơi các môn này là “kẻ điên rồ”.
Tờ New York Post ví triathlon như một môn thể thao mạo hiểm đẫm máu. Thực tế, phần lớn VĐV nghiệp dư đều tập luyện và chuẩn bị trong nhiều tháng. Họ tuân thủ nghiêm ngặt các giáo án và chiến thuật quản lý nhịp tim và khối lượng tập.
3 Lời Khuyên Thực Tế Giúp Bạn Đua Triathlon An Toàn Hơn
Nếu bạn được kiểm tra y tế và tuân thủ quy định, triathlon là một môn thể thao rất an toàn. Để giảm thiểu rủi ro, bạn hãy thực hiện các bước sau:
- Khám tầm soát tim mạch: Nếu bạn trên 40 tuổi hoặc gia đình có tiền sử đột tử, hãy đi khám. Hãy kiểm tra cholesterol và thực hiện tầm soát tim mạch chuyên sâu nếu cần.
- Lắng nghe cơ thể: Hãy đi khám ngay nếu bạn thấy tức ngực, đánh trống ngực hoặc khó thở bất thường.
- Chiến thuật khi bơi: Khởi động 20-30 phút trên bờ trước cuộc đua. Bơi thử 200-400m trong lúc khởi động.
- Đừng bung sức tối đa ngay từ khi xuất phát. Hãy bơi thật chậm rãi trong 100-200m đầu tiên để tìm nhịp điệu (khoảng 60-70% nỗ lực). Khi đã làm nóng cơ thể, bạn mới nên từ từ tăng tốc.
- Nếu thấy bất ổn, hãy dừng lại và ra hiệu cầu cứu ngay lập tức.
Cách duy nhất để loại bỏ 100% rủi ro là không tham gia. Nhưng việc ngồi yên mãi trên khán đài là một quyết định khá cực đoan. Hãy giảm thiểu rủi ro ở mức thấp nhất và tận hưởng cuộc sống trọn vẹn.
-Tổng hợp từ bài viết của Bác sĩ, HLV Jeffrey Sankoff trên TriMag-
