Cảm giác vượt qua vạch đích cực kỳ tuyệt vời. Được MC hô to You’re an IRONMAN. Bạn gần như quên hết mọi đau đớn và mệt mỏi. Cảm giác tự hào và hưng phấn dâng trào. Tuy nhiên, niềm vui này thường trôi qua rất nhanh. Vài ngày sau, bạn có thể rơi vào trạng thái buồn bã và hụt hẫng. Tiến sĩ Daya Grant gọi đây là hội chứng trầm cảm sau giải đua.
Khoa Học Thần Kinh Đằng Sau Nỗi Buồn
Sự sụt giảm năng lượng sau giải đua là điều dễ hiểu. Vận động cường độ cao làm thay đổi hormone não bộ. Nghiên cứu chỉ ra mức cortisol và prolactin tăng vọt ngay sau khi về đích. Một tuần sau, chúng mới giảm về mức bình thường. Sự thay đổi nội tiết tố này gây ra cảm giác hụt hẫng.
Khi tập luyện, não bạn quen với hormone hạnh phúc. Chúng bao gồm dopamine, serotonin và endocannabinoids. Ngày thi đấu, lượng hóa chất này bùng nổ cực đại. Khi giải đấu kết thúc, khối lượng vận động giảm xuống. Não bị mất đi phần thưởng hóa chất quen thuộc. Quá trình não bộ tự điều chỉnh lại sẽ khiến bạn chán nản và mất động lực.
Yếu tố tâm lý và xã hội cũng góp phần không nhỏ. Nội dung bài đăng facebook hay lời tung hô trên mạng xã hội cũng qua. Việc hoàn thành mục tiêu hay thiếu vắng đồng đội tập làm bạn thấy trống rỗng. Dù cho bạn đã có một ngày đua như ý.
Trầm cảm sau cuộc đua biểu hiện thế nào?
Nghiên cứu trên các VĐV phong trào đã chỉ ra các dấu hiệu sau:
- Mất động lực: Bạn không còn hứng thú tập luyện bất cứ môn nào. Nhiều người thậm chí không muốn đụng vào chiếc xe đạp.
- Cảm xúc lẫn lộn: Bạn thấy thỏa mãn vì đã hoàn thành cuộc đua. Nhưng sau đó, bạn lại thấy bồn chồn và bứt rứt. Bạn tự hỏi mình nên làm gì tiếp theo sau một quá trình tập luyện quá dài.
- Cảm giác trống rỗng: Những ngày đầu, bạn thấy trống rỗng. Tuần tiếp theo, tâm trạng bạn trở nên cực kỳ tồi tệ và hay cáu gắt.
- Tìm kiếm mục tiêu gấp gáp: Nhiều người vội vàng đăng ký giải mới. Họ làm vậy chỉ để thoát khỏi sự buồn chán hiện tại.
Cách Vượt Qua Nỗi Buồn Này
Hội chứng này thường tự hết sau vài tuần. Tuy nhiên, bạn có thể áp dụng các mẹo sau để cảm thấy tốt hơn:
- Ăn mừng chiến thắng: Hãy tận hưởng niềm tự hào trước khi vội tìm mục tiêu mới.
- Cho phép bản thân buồn: Nếu kết quả thi đấu kém, hãy cứ buồn một chút. Sau đó, rút ra bài học và bước tiếp.
- Đánh giá khách quan: Phân tích lại quá trình tập luyện và thi đấu một cách lý trí.
- Phục hồi tinh thần: Cho não bộ không gian và thời gian để nghỉ ngơi.
- Chia sẻ câu chuyện: Kể lại trải nghiệm thi đấu của bạn với mọi người xung quanh. Tốt hay chưa tốt gì cũng kể.
- Kiên nhẫn: Lắng nghe cơ thể và đừng vội vã tìm kiếm cảm giác hưng phấn mới.
- Tìm thử thách mới: Thử nghiệm các môn thể thao mới trong giai đoạn nghỉ ngơi (off-season).
💡 Chia Sẻ Từ Cốt Trần Đình Minh Anh: Cơn Trầm Cảm Ngược Đời
Đa số mọi người rơi vào post-race blues vì cảm thấy trống rỗng do mất mục tiêu. Nhưng tui thì khác. Lần đầu hoàn thành IRONMAN Malaysia 2016, tui bị blue vì lý do rất ngược đời.
Tui không hề mất mục tiêu. Trái lại, tui biết chính xác mình muốn gì. Tui muốn cải thiện thành tích. Tui biết mình phải sửa lỗi ăn uống bậy bạ trên đường đua. Tui biết mình phải tập chăm chỉ hơn và phải đi học bơi sải. Thay vì đã bơi ếch hoàn toàn 3.8km.
Vậy tại sao tui vẫn buồn? Vì tui bị ngợp suy nghĩ. Tâm trí tui nhận ra khối lượng công việc phía trước quá lớn, nhưng tui lại không biết bắt đầu từ đâu. Tui hoang mang không biết bao giờ mới đến giải tiếp theo và lộ trình sửa sai mất bao lâu.
Dưới góc độ thần kinh học, bộ não của tui khi đó khao khát một nguồn dopamine liều cao, thành tích mới ngay lập tức. Nó muốn có kết quả nhanh mà không muốn phải trải qua sự chờ đợi và cày ải nhọc nhằn.
Nếu bạn cũng giống tui, rơi vào trạng thái chán nản vì biết phải làm gì nhưng lười và mơ hồ. Hãy bình tĩnh. Việc bạn cần làm là xé nhỏ mục tiêu lớn thành các cột mốc nhỏ. Tuần ngày xem lại lý thuyết dinh dưỡng hằng ngày và race. Tuần sau trở lại tập đạp xe 45 phút.
Hãm một tuần thiếu dopamine từ thể thao. Ưu tiên thời gian công việc, gia đình và bạn bè. Cơ thể sẽ vui vẻ chấp nhận lượng dopamine nhỏ mới trong các tuần tiếp theo. Chinh phục từng cột mốc sẽ cung cấp dopamine đều đặn. Giúp não bộ của bạn vui vẻ và có động lực trở lại!
-Nguồn bài viết từ: Tiến sĩ Daya Grant trên TriMag-
