Bạn có bao giờ thấy xây xẩm mặt mày khi đang ngồi sofa rồi đứng dậy? Cảm giác chóng mặt bất ngờ này được gọi là Hội chứng không dung nạp tư thế đứng (orthostatic intolerance).
Nó là một hiện tượng rất phổ biến ở những người tập chạy bộ. Trước đây, chúng ta thường đổ lỗi cho nhịp tim nghỉ ngơi quá thấp. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đã chỉ ra nguyên nhân hoàn toàn khác biệt.
Khám Phá Vai Trò Của Hệ Thống Tiền Đình
Hệ thống tai trong của bạn có hai chức năng chính: nghe và giữ thăng bằng. Bộ phận giữ thăng bằng phụ thuộc vào các tinh thể nhỏ gọi là Otolith. Otolith có nghĩa là “sỏi tai” trong tiếng Hy Lạp.
Khi bạn cử động đầu, trọng lực sẽ làm các viên sỏi này di chuyển. Các sợi lông siêu nhỏ sẽ ghi nhận sự chuyển động đó. Sau đó, chúng truyền tín hiệu về não bộ để báo cáo hướng di chuyển.
Hệ thống cảm biến này giúp bạn không bị ngất xỉu khi đứng lên. Khi bạn đổi tư thế sang đứng thẳng, máu sẽ dồn xuống chân theo trọng lực. Điều này làm não bị thiếu máu và oxy tạm thời, gây ra chóng mặt.
Để ngăn chặn, cơ thể sẽ lập tức co thắt mạch máu. Đồng thời, tim sẽ đập nhanh hơn và mạnh hơn để bơm máu lên não. Phản ứng này được kích hoạt bởi chính các tín hiệu từ sỏi tai Otolith.
Thí Nghiệm Độc Đáo Trên Người Chạy Bộ Và Đạp Xe
Các nhà nghiên cứu tại Penn State và Đại học bang Florida đã tiến hành thử nghiệm. Họ giả định chuyển động lên xuống khi chạy bộ làm sỏi tai kém nhạy bén.
Nghiên cứu kéo dài 8 tuần trên những người ít vận động. Họ được chia làm 3 nhóm: chạy bộ, đạp xe và không tập gì cả.
Kết quả cho thấy sức bền của nhóm chạy và đạp xe đều tăng vọt. Nhịp tim nghỉ ngơi của cả hai nhóm đều giảm đáng kể. Tuy nhiên, sự khác biệt nằm ở bài kiểm tra độ nhạy của sỏi tai.
Các nhà khoa học đã đo tín hiệu thần kinh truyền xuống bắp chân. Ở nhóm chạy bộ, các tín hiệu thần kinh này giảm đi một cách đáng kinh ngạc. Trong khi đó, nhóm đạp xe và không tập luyện hoàn toàn không thay đổi.
Tại Sao Chạy Bộ Lại Gây Chóng Mặt?
Nghiên cứu kết luận rằng nền tảng thể lực không phải là nguyên nhân duy nhất. Bí mật nằm ở chuyển động nhấp nhô lên xuống đặc trưng của chạy bộ.
Chuyển động này lặp đi lặp lại khiến não bộ dần phớt lờ tín hiệu từ sỏi tai. Hệ quả là cơ thể phản ứng chậm hơn khi bạn đứng dậy đột ngột. Mạch máu không kịp co thắt dẫn đến hiện tượng hoa mắt, chóng mặt.
Điều thú vị là nhóm đạp xe tại chỗ không hề gặp phải hiện tượng này.
Cần lưu ý rằng những người đạp xe trong nghiên cứu này sử dụng xe đạp cố định. Vì vậy có thể việc đạp xe trong điều kiện thực tế sẽ có chuyển động lắc lư sang hai bên nhiều hơn một chút, dẫn đến hiệu ứng tương tự — mặc dù hiệu ứng này vẫn sẽ ít hơn nhiều so với chạy bộ.
Hiện Tượng Ngất Xỉu Tại Vạch Đích
Nhiều runner thường bị xây xẩm và gục ngã ngay sau bài chạy long run hoặc khi về đích. Trước đây, mọi người thường cho rằng nguyên nhân là do mất nước. Thực tế, nó liên quan mật thiết đến sự phân bổ lượng máu.
Khi chạy, mạch máu mở rộng, cơ bắp chân co bóp đẩy máu về tim. Khi bạn dừng lại đột ngột, cơ bắp chân ngừng bơm máu ngay lập tức. Nhưng các mạch máu lúc này vẫn đang mở rộng hết cỡ.
Máu sẽ ứ đọng ở chân khiến não bị thiếu oxy và gây ngất xỉu. Bài học rút ra: Hãy tiếp tục đi bộ nhẹ nhàng sau khi qua vạch đích!
Bạn Có Nên Lo Lắng Không?
Hiểu được nguyên nhân khoa học này thật sự rất tuyệt vời. Nó mang lại sự an tâm rằng tim và huyết áp của bạn vẫn hoàn toàn bình thường.
Việc sỏi tai kém nhạy bén hơn không ảnh hưởng đến khả năng giữ thăng bằng. Không có bằng chứng nào cho thấy runner dễ bị mất thăng bằng hơn người thường. Bạn chỉ cần nhớ một quy tắc nhỏ: Hãy đứng dậy một cách từ tốn thôi!
-Trích từ bài viết của Alex Hutchinson trên TriMag-
